Praktijk, wetenschap en kennis rond mens-dierverbinding samenbrengen

Toscanzahoeve werkt sinds 2003 op het snijvlak van mens, dier, gedrag, welzijn, opleiding en begeleiding. Vanuit die jarenlange praktijkervaring ontstaan voortdurend vragen die verder gaan dan wat we vanuit ervaring alleen kunnen beantwoorden. Daarom willen we de komende jaren sterker inzetten op samenwerking met hogescholen, universiteiten, onderzoekers, studenten, zorg- en welzijnsorganisaties en andere kennispartners.

Onze ambitie is om Toscanzahoeve verder te ontwikkelen als praktijkpartner en living lab rond mens-dierverbinding: een omgeving waarin vragen uit het werkveld kunnen leiden tot onderzoek en nieuwe wetenschappelijke inzichten vervolgens opnieuw vertaald kunnen worden naar opleidingen, methodieken en dagelijkse praktijk.

We willen daarbij geen universiteit of academische onderzoeksinstelling proberen te worden. Onze meerwaarde ligt juist in onze positie in het werkveld. We combineren meer dan twintig jaar praktijkervaring met opleidingen, professionele begeleiding, dierenwelzijn, mens-dierinteracties en de werking van Therapiedier vzw. Dat maakt Toscanzahoeve interessant als brug tussen wetenschap en praktijk.

Wat kan Toscanzahoeve als partner bieden?

Afhankelijk van het project kunnen we praktijkervaring, inhoudelijke expertise, casuïstiek, onderzoeksvragen uit het werkveld, infrastructuur, observatiemogelijkheden en een professionele opleidingscontext inbrengen. Daarnaast kunnen we helpen om onderzoeksresultaten te vertalen naar opleidingen, praktijkinstrumenten, publicaties, webinars, lezingen en andere vormen van kennisdeling.

Voor studenten en onderzoekers kan Toscanzahoeve een omgeving bieden waarin praktijkgerichte vragen onderzocht kunnen worden. Dat kan gaan om kleinschalige bachelor- of masterproeven en pilotonderzoek, maar op langere termijn ook om uitgebreidere onderzoeksprojecten in samenwerking met hogescholen, universiteiten of andere onderzoeksinstellingen.

Niet ieder onderzoek zal binnen onze werking mogelijk of wenselijk zijn. Ieder voorstel moet passen binnen onze expertise en werking en wordt vooraf bekeken vanuit haalbaarheid, kwaliteit, veiligheid en ethiek. Wanneer mensen of dieren betrokken worden bij onderzoek, staat hun welzijn steeds voorop.

Onze onderzoeksthema’s

Een belangrijke onderzoekslijn is het welzijn van dieren binnen Animal-Assisted Services. Dieren worden steeds vaker betrokken bij zorg, coaching en onderwijs, terwijl nog veel vragen bestaan over wat dergelijke activiteiten voor het dier zelf betekenen. We zijn daarom geïnteresseerd in onderzoek naar stress en ontspanning, herstel, werkbelasting, duur en frequentie van activiteiten, omgevingsfactoren, individuele verschillen, gezondheid, levensfase en pensionering.

Daarmee samenhangend willen we bijzondere aandacht besteden aan keuzevrijheid en grenzen. In de praktijk wordt een duidelijke weigering meestal wel herkend, maar dieren communiceren vaak veel subtieler. Interessante onderzoeksvragen zijn daarom hoe instemming, twijfel, spanning, vermijding en weigering betrouwbaar kunnen worden herkend en hoe professionals geleerd kan worden om deze signalen eerder mee te nemen in hun beslissingen.

Een tweede breed onderzoeksgebied is Human-Animal Interaction en de Human-Animal Bond. We zijn geïnteresseerd in de betekenis die dieren binnen het leven van mensen kunnen hebben, maar willen daarbij zowel mogelijke positieve effecten als grenzen en voorwaarden onderzoeken. Niet iedere interactie met een dier heeft automatisch een positief effect en niet iedere positieve ervaring voor een mens betekent noodzakelijk dat dezelfde situatie ook positief is voor het dier. Juist die wederkerigheid vinden we interessant.

Ook mens-dier co-regulatie is een thema dat we graag verder willen onderzoeken. Binnen praktijk en opleidingen wordt regelmatig gesproken over rust, spanning, veiligheid en wederzijdse beïnvloeding tussen mens en dier. We willen beter begrijpen welke processen daar werkelijk plaatsvinden, wat objectief gemeten kan worden en welke verklaringen wetenschappelijk houdbaar zijn. Daarbij vinden we het belangrijk om duidelijk onderscheid te maken tussen wat onderzoek aantoont, wat een theoretisch model veronderstelt en wat vanuit de praktijk wordt ervaren.

Een ander belangrijk thema is dierenrouw. Het verlies van een gezelschapsdier kan een grote impact hebben op mensen, terwijl deze vorm van verlies maatschappelijk nog niet altijd dezelfde erkenning krijgt als andere vormen van rouw. We zijn geïnteresseerd in onderzoek naar anticiperende rouw, palliatieve begeleiding, beslissingen rond het levenseinde, afscheid, de impact van dierenverlies op kinderen en volwassenen en de ondersteuning die mensen voor, tijdens en na het verlies van een dier nodig hebben.

Daarnaast willen we ethologie nadrukkelijk verbinden met professioneel werken met dieren. Kennis van normaal gedrag, communicatie, stresssignalen en soortspecifieke behoeften vormt volgens ons een essentiële basis voor iedereen die dieren professioneel begeleidt of inzet. Onderzoek kan helpen om beter te begrijpen hoe ethologische kennis bijdraagt aan dierenwelzijn, veiligheid en professionele besluitvorming.

Ten slotte willen we ook onze eigen Dierenspiegel®-methodiek kritisch laten onderzoeken. Dierenspiegel® gebruikt observaties van en interacties met dieren als aanleiding voor menselijke reflectie en coaching. We willen beter begrijpen welke processen daarbij een rol spelen, hoe observatie en interpretatie van elkaar onderscheiden kunnen worden, welke effecten deelnemers ervaren en waar de mogelijkheden én grenzen van deze manier van werken liggen. Het doel van onderzoek is daarbij niet om een bestaande overtuiging koste wat kost te bevestigen, maar om de methodiek beter te begrijpen, te onderbouwen en waar nodig bij te sturen.

Naar een ethisch model voor Animal-Assisted Services

Een belangrijke langetermijnambitie van Toscanzahoeve en Therapiedier vzw is de ontwikkeling van een praktisch en onderbouwd kader voor ethisch werken met therapiedieren. De centrale onderzoeksvraag daarachter is hoe dieren kunnen bijdragen aan menselijk welzijn zonder dat hun eigen welzijn ondergeschikt wordt aan het doel dat mensen met hun aanwezigheid willen bereiken.

We willen daarbij kijken naar keuzevrijheid, stressherkenning, rust en herstel, werkbelasting, soortspecifieke behoeften, individuele voorkeuren, omgeving, gezondheid, levensfase, regelmatige herevaluatie en pensionering. Geschiktheid zien we niet als iets wat één keer getest en vervolgens levenslang vastgelegd wordt, maar als iets dynamisch dat gedurende het hele leven van een dier opnieuw beoordeeld moet worden.

Op langere termijn willen we deze principes samenbrengen in een Toscanzahoeve Ethical Animal-Assisted Services Framework. Dat kader willen we niet uitsluitend vanuit onze eigen ervaring ontwikkelen. Juist samenwerking met onderzoekers en andere deskundigen kan helpen om praktijkervaring, wetenschappelijke kennis, dierenwelzijn en toepasbaarheid samen te brengen. Het uiteindelijke doel is een model dat eerst binnen onze eigen werking kan worden toegepast en onderzocht en later mogelijk ook bruikbaar wordt voor andere professionals, scholen, zorgorganisaties en instellingen.

Verschillende vormen van samenwerking

Een samenwerking hoeft niet meteen te beginnen met een groot meerjarig onderzoeksproject. Een bachelor- of masterproef, een gezamenlijke onderzoeksvraag, een pilotstudie of een kleinschalig praktijkproject kan een goede eerste stap zijn. Daarnaast staan we open voor grotere wetenschappelijke onderzoeksprojecten, gezamenlijke methodiekontwikkeling, publicaties, whitepapers, studiedagen, congressen, gastdocentschappen en internationale projecten.

Ook onderwijs kan een belangrijke verbindende factor zijn. Onderzoekers kunnen kennis vanuit hun vakgebied delen met onze cursisten, terwijl praktijkervaring vanuit Toscanzahoeve een bijdrage kan leveren aan opleidingen binnen hogescholen en andere onderwijsinstellingen. Op die manier hoeft samenwerking niet uitsluitend rond onderzoek te draaien, maar kan een bredere kennisuitwisseling ontstaan.

Kritisch onderzoek is welkom

We zoeken niet alleen partners die onze bestaande ideeën willen bevestigen. Goed onderzoek moet juist ruimte bieden om vragen te stellen, aannames te onderzoeken en resultaten te vinden die misschien anders zijn dan verwacht.

Daarom hechten we belang aan wetenschappelijke onafhankelijkheid, transparantie en methodologische kwaliteit. Wanneer een onderzoek aantoont dat een bestaande werkwijze aangepast moet worden, is dat geen mislukking. Het betekent dat we iets geleerd hebben waarmee de praktijk beter kan worden.

Die houding vinden we bijzonder belangrijk binnen een vakgebied waarin enthousiasme over de relatie tussen mens en dier soms sneller groeit dan de wetenschappelijke onderbouwing. We willen ruimte houden voor verwondering en praktijkervaring, zonder kritische vragen uit de weg te gaan.

Van praktijk naar onderzoek en terug

Onderzoek krijgt voor ons extra betekenis wanneer kennis uiteindelijk opnieuw terechtkomt bij de mensen en dieren om wie het gaat. Daarom willen we resultaten waar mogelijk vertalen naar begrijpelijke en bruikbare toepassingen voor professionals en organisaties.

Een onderzoeksproject hoeft voor ons dus niet te eindigen bij een academische publicatie. Nieuwe inzichten kunnen eveneens leiden tot aangepaste opleidingen, protocollen, welzijnscriteria, praktijkinstrumenten, webinars, boeken, studiedagen of informatie voor organisaties die met dieren werken.

Zo willen we een voortdurende beweging creëren waarin praktijk nieuwe vragen oplevert, vragen leiden tot onderzoek, onderzoek nieuwe kennis oplevert en die kennis vervolgens opnieuw bijdraagt aan een betere praktijk.

Een interdisciplinair netwerk

Mens-dierverbinding behoort niet toe aan één vakgebied. Gedrag, dierenwelzijn, gezondheid, psychologie, pedagogiek, zorg, sociale wetenschappen en ethiek raken elkaar voortdurend. Daarom willen we bewust verbinding zoeken met verschillende disciplines.

We staan open voor samenwerking met onderzoekers en professionals uit onder andere diergeneeskunde, ethologie, dierenwelzijn, psychologie, pedagogiek, orthopedagogiek, verpleegkunde, sociaal werk, gezondheidszorg, biologie, Human-Animal Interaction en One Health/One Welfare. Ook scholen, zorgorganisaties, overheden, beroepsverenigingen, fondsen en maatschappelijke organisaties kunnen binnen bepaalde projecten waardevolle partners zijn.

Binnen dergelijke samenwerkingen kunnen Toscanzahoeve, Therapiedier vzw en Animal Reflection ieder vanuit hun eigen rol bijdragen. Toscanzahoeve biedt de praktijk-, kennis- en opleidingscontext, Therapiedier vzw vormt een belangrijke maatschappelijke praktijkomgeving rond therapiedieren en Animal Reflection kan helpen om kennis en samenwerkingen internationaal toegankelijk te maken.

Samenwerken met Toscanzahoeve

We staan open voor verkennende gesprekken met onderzoekers, studenten, hogescholen, universiteiten, onderzoeksgroepen en organisaties die raakvlakken zien met onze expertise. Daarvoor hoeft nog geen volledig onderzoeksvoorstel klaar te liggen. Een interessante praktijkvraag, een idee voor een bachelor- of masterproef, een mogelijke onderzoekslijn of een eerste concept voor een gezamenlijk project kan voldoende zijn om het gesprek te starten.

Heb je een onderzoeksidee, zoek je een praktijkpartner of wil je samen een project ontwikkelen rond mens-dierverbinding, dierenwelzijn, Animal-Assisted Services, gedrag of een van onze andere expertisegebieden? Neem dan contact met ons op.

We brengen graag praktijk en onderzoek samen om kennis te ontwikkelen die niet alleen interessant is op papier, maar ook daadwerkelijk verschil kan maken voor mens én dier.