We denken vaak dat we één persoonlijkheid hebben. Dat we altijd dezelfde persoon zijn, ongeacht de situatie. Toch herkennen de meeste mensen het gevoel dat er soms verschillende stemmen in hun hoofd lijken te praten. De ene keer ben je rustig en geduldig, terwijl je op een ander moment plots streng, onzeker of juist heel beschermend reageert. Soms wil je vol enthousiasme iets nieuws proberen, terwijl een ander deel van jezelf liever geen risico neemt. Dat is heel normaal. In de psychologie wordt al jarenlang beschreven dat ieder mens uit verschillende kanten of delen van zijn persoonlijkheid bestaat. Je kunt ze zien als verschillende “ikken” die elk hun eigen talenten, overtuigingen, behoeften en angsten hebben. Geen van die delen is goed of fout. Ze zijn allemaal ontstaan omdat ze je ooit geholpen hebben. Alleen gebeurt het soms dat één van die delen ongemerkt het stuur overneemt.
Misschien herken je de perfectionist die vindt dat alles goed moet gaan. Of de helper die ervoor wil zorgen dat iedereen tevreden is. Misschien is er een controleur die voortdurend probeert problemen te voorkomen, of een twijfelaar die bang is om fouten te maken. Op andere momenten komt juist de avonturier naar voren die nieuwe dingen wil ontdekken, of de levensgenieter die vooral wil genieten van het moment. We zijn dus veel veelzijdiger dan we vaak beseffen. Het bijzondere is dat deze verschillende kanten niet alleen invloed hebben op onze relaties met andere mensen, maar ook op de manier waarop we met onze honden en katten omgaan.
Daarom stel ik tijdens gedragstrajecten soms een bijzondere vraag: Wie wandelt er vandaag eigenlijk met je hond? Natuurlijk ben jij degene die de leiband vasthoudt. Maar is dat werkelijk altijd zo? Of is het soms de perfectionist die naast je loopt? Of misschien de controleur, de redder, de helper of de twijfelaar?
Neem bijvoorbeeld de perfectionist. Die wil graag dat alles goed verloopt. Hij wil dat zijn hond netjes naast hem wandelt, niet blaft, niet trekt en zich voorbeeldig gedraagt. Wanneer de hond toch uitvalt naar een andere hond of enthousiast begint te blaffen, voelt de perfectionist zich niet alleen teleurgesteld in het gedrag van de hond, maar vaak ook in zichzelf. Hij heeft het gevoel dat hij tekortschiet als eigenaar. Die spanning blijft zelden onopgemerkt. Je hond merkt dat je lichaam stijver wordt, dat je stem verandert of dat je sneller corrigeert. Niet omdat hij begrijpt wat je denkt, maar omdat hij voortdurend jouw lichaamstaal leest.
Op andere dagen is misschien de controleur degene die de wandeling overneemt. Nog voordat er iets gebeurt, speur je de omgeving af. Waar loopt die andere hond? Komt daar een fietser aan? Is dat kind misschien te druk? Onbewust neem je de leiband korter, vertraag je je pas of span je je schouders aan. Je probeert problemen te voorkomen, maar je hond merkt vooral dat jij blijkbaar iets ziet waar alertheid nodig is. Voor veel gevoelige honden is dat al voldoende om zelf ook meer spanning op te bouwen.
Soms wandelt de redder mee. Dat is het deel van jezelf dat zijn hond koste wat kost wil beschermen. Je steekt de straat over zodra er een andere hond aankomt, vermijdt moeilijke situaties en probeert elke vorm van spanning weg te nemen. Dat gebeurt vanuit liefde en goede bedoelingen. Toch krijgt je hond daardoor soms minder kansen om zelf te ontdekken dat hij moeilijke situaties ook aankan. Veerkracht groeit namelijk niet doordat we alle uitdagingen vermijden, maar doordat we stap voor stap positieve ervaringen opbouwen.
Ook de helper komt vaak mee wandelen. Die wil rekening houden met iedereen. Met de buren, andere wandelaars en de mensen die je hond graag willen aaien. Daardoor vergeet je soms te kijken naar wat je eigen hond nodig heeft. Je laat een onbekende toch even contact maken terwijl je hond eigenlijk al subtiele signalen van spanning laat zien. Je zegt geen nee wanneer een losse hond komt aanrennen, terwijl je voelt dat je hond daar nog niet klaar voor is. De helper wil graag harmonie creëren, maar vergeet soms dat echte verbinding ook betekent dat je de grenzen van je eigen dier beschermt.
En dan is er nog de twijfelaar. Misschien wel de meest vermoeiende wandelpartner. De twijfelaar vraagt zich voortdurend af of hij wel de juiste keuze maakt. Had ik nu beter anders gereageerd? Gebruik ik wel de juiste methode? Ben ik niet te streng? Of juist te zacht? Die voortdurende onzekerheid zorgt ervoor dat je hond soms weinig duidelijkheid ervaart. Niet omdat je iets verkeerd doet, maar omdat je jezelf onvoldoende vertrouwt.
Het bijzondere is dat je hond deze verschillende kanten van jou helemaal niet kent. Hij weet niet dat de perfectionist of de controleur vandaag aan het stuur zit. Maar hij merkt wel hoe jij beweegt, hoe je ademt, hoe je de leiband vasthoudt en hoe je stem klinkt. Hij reageert niet op jouw gedachten, maar op wat jij op dat moment uitstraalt. En precies daarom kan de relatie tussen mens en dier zo’n waardevolle spiegel zijn.
Het mooie is dat geen van deze “ikken” verkeerd is. De perfectionist wil kwaliteit leveren. De controleur probeert veiligheid te creëren. De redder wil beschermen. De helper verlangt naar harmonie. De twijfelaar wil voorkomen dat er fouten gemaakt worden. Al deze delen hebben ooit een belangrijke functie gehad. Pas wanneer één van hen voortdurend het stuur overneemt, verliezen we onze flexibiliteit.
Door jezelf tijdens een wandeling af en toe af te vragen: “Wie wandelt er vandaag eigenlijk met mijn hond?” ontstaat er iets bijzonders. Je wordt je bewust van je eigen manier van reageren. Misschien hoeft de controleur vandaag niet alles te regelen. Misschien mag de levensgenieter wat meer ruimte krijgen. Of misschien kies je ervoor om gewoon rustig waar te nemen wat er gebeurt, zonder onmiddellijk te oordelen of in te grijpen.
Ook honden en katten laten trouwens verschillende kanten van zichzelf zien. Een hond kan thuis ontspannen zijn en buiten onzeker reageren. Een kat kan speels zijn bij haar eigenaar en zich terugtrekken wanneer er bezoek komt. Gedrag is geen vaste persoonlijkheid. Het is een reactie op de situatie van dat moment. Dat besef maakt ons vaak milder. Niet alleen voor onze dieren, maar ook voor onszelf.
Binnen Dierenspiegel® kijken we daarom niet alleen naar het gedrag van het dier, maar ook naar de wisselwerking tussen mens en dier. Dieren reageren voortdurend op onze lichaamstaal, onze spanning en onze manier van communiceren. Niet omdat ze onze gedachten kunnen lezen, maar omdat ze volledig aanwezig zijn in het moment. Ze laten ons zien welke kant van onszelf op dat moment het meest zichtbaar is. Niet om ons te beoordelen, maar om ons bewust te maken.
Misschien is de belangrijkste vraag tijdens een wandeling daarom niet: “Waarom doet mijn hond dit?” Misschien is de meest waardevolle vraag wel: “Wie van mij staat er vandaag eigenlijk aan het stuur?” Want soms verandert niet alleen het gedrag van je hond wanneer jij anders leert kijken. Soms ontdek je onderweg ook een nieuwe kant van jezelf.
