“Mijn hond moet gewoon luisteren.”

“Mijn kat doet alleen haar eigen zin.”

Het zijn uitspraken die we regelmatig horen. Vaak denken we dat een goede opvoeding draait om controle, gehoorzaamheid en het afdwingen van gewenst gedrag. Maar is dat werkelijk de basis van een sterke relatie met onze dieren?

Het boek Buigen uit vrije wil van Ed Nissink gaat eigenlijk over leiderschap en samenwerking tussen mensen. Toch is de centrale boodschap verrassend toepasbaar op honden en katten.

De titel zegt het eigenlijk al: echte samenwerking ontstaat niet doordat iemand móét meewerken, maar doordat hij of zij daar vrijwillig voor kiest.

En dat geldt net zo goed voor onze dieren.

Vertrouwen is sterker dan controle

Veel mensen denken dat een hond vooral moet leren gehoorzamen. Natuurlijk is het belangrijk dat een hond basisvaardigheden leert en veilig kan functioneren in onze samenleving. Maar de manier waarop we dat bereiken, maakt een wereld van verschil.

Een hond kan iets doen omdat hij bang is voor een correctie.

Maar hij kan hetzelfde gedrag ook tonen omdat hij zijn begeleider vertrouwt.

Op het eerste gezicht lijkt het resultaat hetzelfde. De hond gaat zitten, komt terug of wandelt netjes mee. Toch is de motivatie totaal anders.

Een hond die samenwerkt vanuit vertrouwen, werkt ontspannen, leert sneller en voelt zich veilig. Een hond die vooral handelt uit angst of onzekerheid, kan wel gehoorzamen, maar ervaart vaak meer stress en minder plezier in het samenwerken.

Ook katten laten dit duidelijk zien. Je kunt een kat nauwelijks dwingen om iets te doen. Hoe meer druk je uitoefent, hoe groter de kans dat ze zich terugtrekt. Pas wanneer een kat zich veilig voelt, zal ze uit zichzelf contact zoeken en nieuwe situaties durven verkennen.

Samenwerken is geen machtsstrijd

Gelukkig stappen we steeds verder af van oude ideeën waarin de relatie tussen mens en dier werd gezien als een strijd om de hoogste plaats in de rangorde.

De moderne ethologie laat zien dat honden vooral leren door ervaringen, motivatie en duidelijke communicatie. Ze hebben behoefte aan voorspelbaarheid, veiligheid en vertrouwen.

Dat betekent niet dat je geen grenzen mag stellen. Integendeel. Honden en katten hebben nood aan duidelijke regels en structuur. Maar grenzen stellen is iets anders dan overheersen.

Een dier begeleiden betekent niet dat je altijd sterker moet zijn. Het betekent dat je betrouwbaar bent.

Vrijwillige samenwerking levert meer op

Denk eens na over jezelf.

Werk jij liever samen met iemand die voortdurend bevelen geeft? Of met iemand die duidelijk communiceert, respect toont en rekening houdt met jouw mogelijkheden?

Voor dieren is dat niet anders.

Wanneer een hond succeservaringen opdoet, keuzes mag maken binnen duidelijke grenzen en zich veilig voelt, groeit zijn motivatie om met jou samen te werken.

Dat zie je bijvoorbeeld tijdens een wandeling. Een hond die voortdurend gecorrigeerd wordt, let vaak vooral op wat hij fout kan doen. Een hond die begeleid wordt met duidelijke verwachtingen en positieve ervaringen, kijkt veel vaker spontaan naar zijn eigenaar en zoekt uit zichzelf contact.

Ook katten reageren sterk op keuzevrijheid. Een kat die zelf mag bepalen wanneer ze contact zoekt, zal vaak net vaker toenadering zoeken dan een kat die voortdurend wordt opgepakt of vastgehouden.

Leiderschap begint bij jezelf

Een mooie gedachte uit Buigen uit vrije wil is dat goed leiderschap begint bij jezelf.

Dat geldt ook voor honden- en katteneigenaars.

Wanneer we rustiger communiceren, consequenter handelen en beter leren observeren, verandert vaak ook het gedrag van ons dier.

Veel gedragsproblemen lossen we niet op door harder op te treden, maar door beter te begrijpen wat ons dier nodig heeft.

Misschien is een hond die niet luistert wel overprikkeld.

Misschien voelt een kat zich onveilig.

Misschien begrijpen we hun signalen nog niet goed.

Hoe beter wij leren kijken, hoe beter onze dieren ons kunnen begrijpen.

Vertrouwen groeit in kleine momenten

Een sterke band ontstaat niet tijdens één training of één wandeling.

Vertrouwen groeit in honderden kleine momenten.

Wanneer je hond merkt dat je zijn signalen respecteert.

Wanneer je kat ervaart dat ze zich mag terugtrekken.

Wanneer je consequent bent.

Wanneer je voorspelbaar reageert.

Wanneer je niet alleen vraagt, maar ook luistert.

Dat zijn de momenten waarop echte samenwerking ontstaat.

Niet omdat je dier moet buigen.

Maar omdat het ervoor kiest om met jou samen te werken.

Wat betekent dit in de praktijk?

Vraag jezelf eens af:

• Voelt mijn hond zich veilig tijdens onze wandelingen?
• Geef ik mijn kat voldoende keuzevrijheid?
• Kijk ik eerst naar de oorzaak van gedrag voordat ik het probeer te corrigeren?
• Werk ik aan vertrouwen of vooral aan controle?

Alleen al deze vragen kunnen je manier van omgaan met je dier veranderen.

Je hond of kat beter leren begrijpen

Soms is het moeilijk om gedrag zelf juist te interpreteren. Achter probleemgedrag schuilen vaak emoties, ervaringen, gezondheid, communicatie en omgevingsfactoren.

Tijdens een individueel gedragsconsult kijken we daarom niet alleen naar het gedrag dat je ziet, maar vooral naar de oorzaak ervan. Samen zoeken we naar een aanpak die het welzijn van je hond of kat centraal stelt en leidt tot duurzame verandering.

Wil je je nog verder verdiepen in gedrag en lichaamstaal? Dan zijn onze opleidingen een mooie volgende stap. In de opleidingen Hondengedragstherapeut en Kattengedragstherapeut leer je gedrag analyseren vanuit de moderne ethologie, wetenschappelijke inzichten en respect voor het dier. Je ontdekt hoe honden en katten communiceren, welke behoeften achter gedrag schuilgaan en hoe je hen op een diervriendelijke manier kunt begeleiden.

Besluit

Misschien is de belangrijkste vraag niet:

“Hoe zorg ik ervoor dat mijn hond of kat gehoorzaamt?”

Maar:

“Hoe zorg ik ervoor dat mijn hond of kat mij vertrouwt?”

Want een dier dat zich veilig voelt, begrijpt wat er verwacht wordt en vrijwillig met jou wil samenwerken, heeft geen dwang nodig.

Echte samenwerking ontstaat niet door controle, maar door vertrouwen.

En misschien is dat wel de mooiste les die Buigen uit vrije wil ons meegeeft: de sterkste band tussen mens en dier ontstaat niet wanneer je een dier laat buigen, maar wanneer het er uit vrije wil voor kiest om naast je te lopen.