“Mijn hond is koppig.”

“Mijn kat doet het expres.”

“Hij wil de baas spelen.”

Het zijn uitspraken die we als gedragstherapeut bijna dagelijks horen. Wanneer een hond trekt aan de leiband, blaft naar bezoek of uitvalt naar andere honden, willen veel mensen vooral weten hoe ze dat gedrag kunnen stoppen. Ook katten krijgen al snel een etiket opgeplakt wanneer ze naast de kattenbak plassen, krabben aan de zetel of zich verstoppen zodra er bezoek komt.

Maar wat als we gedrag eens vanuit een ander perspectief bekijken?

In zijn boek Gelijk hebben of gelukkig zijn? beschrijft psycholoog Marshall Rosenberg hoe conflicten tussen mensen vaak ontstaan doordat we elkaar beoordelen in plaats van proberen te begrijpen. Hoewel zijn boek over menselijke communicatie gaat, sluit zijn boodschap verrassend goed aan bij de moderne ethologie en gedragswetenschap van honden en katten.

Ook bij dieren geldt namelijk een eenvoudige, maar krachtige waarheid:

Achter elk gedrag schuilt een behoefte.

Gedrag is communicatie

Honden en katten kunnen niet met woorden vertellen wat ze voelen. Ze gebruiken daarom hun lichaam, hun gedrag en hun stem om met ons te communiceren.

Een hond die blaft, probeert iets duidelijk te maken.

Een kat die zich verstopt, vertelt eveneens een verhaal.

Toch zijn wij mensen geneigd om meteen een oordeel te vormen.

“Weer koppig.”

“Hij luistert niet.”

“Ze doet lastig.”

Maar gedrag is geen karaktereigenschap. Het is communicatie.

Wanneer we gedrag uitsluitend proberen te onderdrukken zonder te begrijpen waarom het ontstaat, lossen we zelden de echte oorzaak op.

Stop met oordelen, begin met observeren

Een van de belangrijkste lessen van Rosenberg is dat we eerst moeten observeren voordat we conclusies trekken.

Dat geldt minstens evenveel voor honden en katten.

Vergelijk deze twee uitspraken eens.

Oordeel

“Mijn hond is dominant.”

Observatie

“Mijn hond staat rechtop, kijkt strak naar de andere hond en beweegt langzaam naar voren.”

Of:

Oordeel

“Mijn kat is asociaal.”

Observatie

“Mijn kat loopt weg zodra bezoek binnenkomt en verstopt zich onder de kast.”

In de eerste uitspraak plakken we een etiket. In de tweede beschrijven we objectief wat we werkelijk zien.

En precies daar begint gedragsbegeleiding.

Een goede gedragstherapeut kijkt niet eerst naar wat een dier “is”, maar naar wat een dier “doet”. Pas daarna zoeken we naar de mogelijke oorzaak.

Achter elk gedrag zit een behoefte

Gedrag ontstaat nooit zomaar. Het is een manier waarop een dier probeert een behoefte te vervullen.

Een hond die aan de lijn trekt, is niet noodzakelijk ongehoorzaam. Misschien wil hij zijn omgeving verkennen, spanning verminderen of zo snel mogelijk een interessante geur bereiken.

Een kat die naast de kattenbak plast, probeert je niet te pesten. Mogelijk ervaart ze pijn, stress, onzekerheid of voelt ze zich onveilig bij de plaats van de kattenbak.

Een hond die gromt, wil meestal geen conflict. Integendeel: grommen is vaak een beleefde waarschuwing. Het dier probeert afstand te creëren voordat het zich echt bedreigd voelt.

Wanneer we dat begrijpen, verandert onze vraag.

Niet langer:

“Hoe krijg ik dit gedrag weg?”

Maar:

“Welke behoefte probeert mijn dier hiermee duidelijk te maken?”

Dat is het verschil tussen symptoombestrijding en echte gedragsbegeleiding.

Gevoelens zie je niet, signalen wel

Net zoals mensen ervaren honden en katten emoties. We kunnen die emoties niet rechtstreeks zien, maar we kunnen wel hun signalen herkennen.

Een hond die voortdurend geeuwt, zijn neus likt of zijn hoofd wegdraait, vertelt mogelijk dat hij spanning ervaart.

Een kat die haar oren plat legt, grote pupillen krijgt en haar staart snel beweegt, laat eveneens zien dat ze zich niet comfortabel voelt.

Wie leert kijken naar deze subtiele signalen, kan vaak ingrijpen vóór een probleem escaleert.

Daarom besteden we binnen Toscanzahoeve zoveel aandacht aan lichaamstaal. Hoe beter je de kleine signalen leert herkennen, hoe sneller je begrijpt wat je hond of kat probeert te vertellen.

Straffen lost de behoefte niet op

Wanneer we alleen het gedrag bestrijden, lossen we de oorzaak meestal niet op.

Een hond die uit angst blaft, stopt misschien even wanneer hij gecorrigeerd wordt. Maar de angst blijft bestaan.

Een kat die uit stress krabt aan de zetel, stopt niet omdat ze koppig is. Ze heeft een alternatief nodig om haar natuurlijke behoefte aan krabben én stressregulatie te vervullen.

Duurzame gedragsverandering begint daarom altijd met het begrijpen van de onderliggende behoefte.

Dat vraagt soms een andere bril. Niet de vraag: “Hoe kan ik dit gedrag afleren?”, maar: “Hoe kan ik mijn dier helpen zodat dit gedrag niet langer nodig is?”

Wat betekent dit concreet?

Wanneer je hond of kat gedrag vertoont dat je moeilijk vindt, stel jezelf dan eerst deze vragen:

• Wat zie ik objectief gebeuren?
• Wanneer treedt dit gedrag op?
• Wat gebeurde er vlak ervoor?
• Welke behoefte zou mijn dier kunnen hebben?
• Hoe kan ik aan die behoefte tegemoetkomen zonder het ongewenste gedrag te versterken?

Vaak leidt alleen al deze andere manier van kijken tot meer rust, begrip en betere oplossingen.

Van controle naar samenwerking

De moderne gedragswetenschap leert ons dat een goede relatie met een dier niet gebaseerd is op controle, maar op samenwerking.

Dat betekent luisteren naar signalen, grenzen respecteren en begrijpen dat elk gedrag een functie heeft.

Een hond of kat probeert ons niet dwars te zitten. Ze proberen zich aan te passen aan de wereld waarin wij hen laten leven.

Hoe beter wij hun taal leren begrijpen, hoe sterker de band wordt.

Wil je je hond of kat écht leren begrijpen?

Soms kom je er zelf niet uit. Gedragsproblemen zijn vaak complex en ontstaan door een combinatie van emoties, ervaringen, gezondheid, omgeving en communicatie.

Tijdens een individueel gedragsconsult kijken we daarom niet alleen naar het gedrag zelf, maar vooral naar de oorzaak ervan. Samen zoeken we naar de behoeften van jouw hond of kat en werken we aan een oplossing die zowel praktisch als diervriendelijk is.

Wil je je nog verder verdiepen in gedrag? Dan bieden onze opleidingen een stevige wetenschappelijke én praktijkgerichte basis.

Je kunt onder andere terecht voor:

• Opleiding Hondengedragstherapeut – leer probleemgedrag analyseren en begeleiden vanuit de ethologie en moderne gedragswetenschap.
• Opleiding Kattengedragstherapeut – ontdek hoe katten communiceren, waarom probleemgedrag ontstaat en hoe je duurzame oplossingen biedt.
• Workshops en bijscholingen rond lichaamstaal, stresssignalen, communicatie en welzijn van honden en katten.

Of je nu eigenaar bent die zijn eigen dier beter wil begrijpen of professional die anderen wil begeleiden, één principe blijft altijd hetzelfde:

Wie gedrag begrijpt, hoeft steeds minder gedrag te bestrijden.

Besluit

Misschien is de belangrijkste vraag niet:

“Hoe zorg ik ervoor dat mijn hond of kat luistert?”

Maar:

“Hoe zorg ik ervoor dat mijn hond of kat zich begrepen voelt?”

Want achter elk gedrag schuilt een behoefte. Wanneer we stoppen met oordelen en beginnen met observeren, ontdekken we dat honden en katten ons voortdurend iets proberen te vertellen.

En misschien is dat wel de mooiste les die zowel de moderne ethologie als Marshall Rosenberg ons meegeven: echte verbinding ontstaat niet wanneer we gelijk willen hebben, maar wanneer we bereid zijn om écht te luisteren.

Want uiteindelijk begint een sterke relatie met je dier niet bij gehoorzaamheid, maar bij wederzijds begrip.