We leven al duizenden jaren samen met dieren. Ze wonen bij ons in huis, werken met ons samen, helpen ons in de zorg, geven ons voedsel of leven vrij in de natuur. Toch staan we er zelden bij stil hoe verschillend we dieren behandelen. Waarom knuffelen we onze hond, maar eten we een varken? Waarom vinden we het vanzelfsprekend om een kat alle medische zorg te geven, terwijl we een wilde vogel vaak aan zijn lot overlaten?

Het boek Dieren en wij van Monique Janssens nodigt uit om juist over die vragen na te denken. Niet met een opgeheven vingertje of een lijstje met regels, maar door stil te staan bij onze eigen keuzes en de relatie die we met dieren hebben.

Dieren zijn meer dan hun functie

Veel dieren krijgen onbewust een rol toegewezen. De hond is gezelschap, het paard is een sportpartner, de koe produceert melk en de kip legt eieren. Maar achter die functie schuilt altijd een levend wezen met eigen behoeften, gevoelens en grenzen.

Wanneer we dieren alleen bekijken vanuit wat ze voor ons kunnen betekenen, bestaat het risico dat hun eigen welzijn op de achtergrond verdwijnt. Echte dierenliefde begint daarom met een eenvoudige vraag:

Wat heeft dit dier nodig om een goed leven te kunnen leiden?

Dat antwoord is voor iedere diersoort, en zelfs voor ieder individueel dier, anders.

Dierenwelzijn gaat verder dan gezondheid

Een dier kan lichamelijk gezond zijn en toch niet gelukkig zijn. Een hond kan perfect gevoed worden, maar voortdurend stress ervaren. Een kat kan een mooie mand hebben, maar zich onveilig voelen. Een paard kan uitstekende verzorging krijgen, maar nooit zijn natuurlijke gedrag kunnen tonen.

Dierenwelzijn draait daarom niet alleen om voeding, medische zorg of een mooi verblijf. Het gaat ook over:

• veiligheid;
• keuzevrijheid;
• rust;
• sociale contacten;
• natuurlijke behoeften;
• emotioneel welzijn.

Pas wanneer al deze aspecten aandacht krijgen, spreken we echt over welzijn.

Er bestaan niet altijd eenvoudige antwoorden

Een van de sterke boodschappen uit het boek is dat ethische vragen zelden zwart-wit zijn.

Moet je altijd ingrijpen wanneer een dier lijdt? Wanneer laat je de natuur haar gang gaan? Is het verantwoord om dieren in te zetten voor therapie? Wanneer is fokken nog verantwoord? Hoeveel vrijheid geef je een hond of kat?

Op zulke vragen bestaat vaak geen eenvoudig juist of fout antwoord. Ze vragen kennis, nuance en vooral bereidheid om verder te kijken dan onze eigen overtuigingen.

Kennis brengt verantwoordelijkheid

Hoe meer we leren over diergedrag, emoties en welzijn, hoe groter onze verantwoordelijkheid wordt.

We weten vandaag dat honden emoties ervaren, katten complexe communicatie gebruiken en vele diersoorten pijn, angst en stress kunnen beleven. Die kennis vraagt dat we bewuste keuzes maken.

Niet omdat de wet het voorschrijft, maar omdat we begrijpen wat een dier nodig heeft.

Begin bij het dier, niet bij jezelf

Dat is misschien wel de mooiste les uit Dieren en wij.

Veel problemen ontstaan doordat we vertrekken vanuit onze eigen wensen.

• We willen een rustige hond.
• We willen een knuffelige kat.
• We willen een paard dat presteert.
• We willen een therapiedier dat altijd beschikbaar is.

Maar dieren zijn geen machines die aan onze verwachtingen moeten voldoen. Ze hebben een eigen karakter, een eigen tempo en een eigen manier van communiceren.

Wanneer we leren kijken vanuit het perspectief van het dier, verandert onze hele relatie.

Ook therapiedieren verdienen die blik

Bij Toscanzahoeve en Therapiedier vzw staat dit principe centraal.

Een therapiedier is geen hulpmiddel dat altijd moet presteren. Het is een partner die vrijwillig samenwerkt en waarvan het welzijn altijd op de eerste plaats komt.

Daarom besteden we zoveel aandacht aan gedrag, lichaamstaal, stresssignalen, rustmomenten en keuzevrijheid. Alleen een dier dat zich veilig voelt, kan ook een ander veiligheid bieden.

Hetzelfde geldt voor honden en katten die thuis leven. Gedrag begrijpen begint altijd met luisteren naar wat een dier probeert te vertellen.

Een andere manier van kijken

Misschien hoeven we dieren niet altijd beter te trainen, beter te verzorgen of beter te controleren.

Misschien moeten we vooral beter leren kijken.

Want achter elk gedrag zit een behoefte.
Achter elke behoefte zit een levend wezen.
En achter elk levend wezen schuilt een verhaal dat het verdient om gehoord te worden.

Wanneer we onze relatie met dieren bekijken vanuit respect, nieuwsgierigheid en verantwoordelijkheid, ontstaat er iets bijzonders. Niet alleen een beter leven voor het dier, maar ook een diepere verbinding tussen mens en dier.

Dat is misschien wel de belangrijkste boodschap van Dieren en wij: goede zorg begint niet met de vraag “Wat verwacht ik van dit dier?”, maar met de vraag “Wat heeft dit dier nodig om zichzelf te kunnen zijn?”